Zimowe miesiące to pozornie martwy czas w ogrodzie, ale właśnie wtedy możesz skutecznie przygotować swoje drzewa i krzewy do nadchodzącego sezonu. Zimowy oprysk to jeden z najważniejszych zabiegów ochronnych, który eliminuje zimujące formy szkodników i grzybów chorobotwórczych zanim te zdążą wyrządzić szkody wiosną.
Aktualizowane dnia 19 Stycznia, 2026 przez REDAKCJA OgrodowyPoradnik.pl
Spis treści
Dlaczego zimowy oprysk drzew jest tak ważny dla zdrowia roślin
W okresie spoczynku zimowego na drzewach i krzewach ukrywają się miliony jaj szkodników, larw oraz zarodników grzybów. Są one niewidoczne gołym okiem, ale stanowią ogromne zagrożenie dla przyszłych plonów.
Oprysk wykonany zimą działa znacznie skuteczniej niż zabiegi wiosenne. Dlaczego? Rośliny są w stanie uśpienia, więc preparaty można stosować w wyższych stężeniach bez ryzyka poparzeń. Szkodniki nie mają gdzie uciec – zimują w szczelinach kory, przy pąkach, w miejscach rozwidleń gałęzi.
Jeden dobrze wykonany zimowy zabieg może ograniczyć populację szkodników nawet o 60-70%. To oznacza mniej oprysków w sezonie wegetacyjnym, mniejsze koszty i zdrowsze plony.
Pamiętaj, że zapobieganie jest zawsze łatwiejsze niż leczenie. Kiedy wiosną zauważysz masowy atak mszyc czy przędziorków, będzie już za późno na łatwe rozwiązanie.
Jakie szkodniki i choroby eliminuje zimowy oprysk
Zimowe zabiegi ochronne są szczególnie skuteczne przeciwko organizmom zimującym w formach przetrwalnikowych. Oto najważniejsze z nich:
Szkodniki zimujące na drzewach i krzewach:
Mszyce – zimują w formie jaj składanych jesienią przy pąkach i w szczelinach kory. Wiosną z jednego jaja wylęga się kilkadziesiąt osobników.
Przędziorki – mikroskopijne roztocza zimują w postaci samic w szczelinach kory, gotowe do natychmiastowego rozmnażania wiosną.
Tarczniki – ich jaja i młode larwy przetrwają zimę pod tarczkami na korze, szczególnie na drzewach owocowych.
Zimówki – larwy tego motyla zimują w pąkach owocowych i mogą zniszczyć nawet 80% plonów jabłoni i grusz.
Choroby grzybowe:
Parch jabłoni i gruszy – zarodniki grzyba przetrwają zimę na opadłych liściach i w szczelinach kory.
Kędzierzawość brzoskwini – jedna z najbardziej niszczycielskich chorób, której zapobieganie zimą jest kluczowe.
Monilioza – grzyb powodujący zgorzel kwiatów i gnicie owoców, zimuje w mumifikowanych owocach i zainfekowanych pędach.
Zimowy oprysk niszczy te zagrożenia zanim staną się problemem. To jak generalne sprzątanie ogrodu przed nowym sezonem.
Kiedy wykonać zimowy oprysk – temperatura i terminy
Wybór odpowiedniego terminu to klucz do sukcesu. Zbyt wczesny oprysk będzie nieskuteczny, zbyt późny może uszkodzić pąki.
Optymalna temperatura:
Temperatura powietrza powinna wynosić minimum 5-6°C, najlepiej 6-8°C. Mierz ją w najcieplejszej porze dnia, czyli między godziną 11:00 a 14:00.
Unikaj dni z prognozowanymi przymrozkami nocnymi w ciągu najbliższych 48 godzin. Preparat potrzebuje czasu na wyschnięcie i wniknięcie w szczelinę kory.
Najlepsze miesiące na oprysk:
W Polsce optymalny okres to zwykle koniec lutego i marzec. W łagodniejszych regionach możesz zacząć już w drugiej połowie lutego. W chłodniejszych rejonach poczekaj do początku marca.
| Region Polski | Optymalny termin | Uwagi |
|---|---|---|
| Południowa Polska (Śląsk, Małopolska) | 15-28 lutego | Wcześniejsze ocieplenia, można zacząć już w połowie lutego |
| Centralna Polska (Mazowsze, Łódzkie) | 1-15 marca | Standardowy termin, obserwuj prognozy temperatur |
| Północna Polska (Pomorze, Warmia) | 10-25 marca | Późniejsza wiosna, poczekaj na stabilne ocieplenie |
| Wschodnia Polska (Podlasie, Lubelskie) | 5-20 marca | Klimat kontynentalny, uważaj na nocne przymrozki |
Ważne: wykonaj oprysk przed rozpoczęciem pęcznienia pąków. Gdy pąki zaczynają puchnąć i zielenią się, jest już za późno na opryski olejem.
Warunki pogodowe:
Wybierz dzień bezwietrzny i bez opadów. Oprysk powinien wyschnąć na gałęziach w ciągu kilku godzin. Sprawdź prognozę na kolejne 2-3 dni – nie powinno padać ani być silnego wiatru.
Unikaj ostrych mrozów nocnych bezpośrednio po oprysku. Rośliny są wtedy bardziej wrażliwe.
Najlepszy czas to stabilny, łagodny okres zimowy, często nazywany „oknem pogodowym” – kilka cieplejszych dni między zimowymi chłodami.
Jak wykonać zimowy oprysk krok po kroku
Skuteczny oprysk to nie tylko rozlanie preparatu na drzewo. To przemyślany zabieg wymagający odpowiedniego przygotowania.
Przygotowanie cieczy roboczej
Dokładnie przeczytaj etykietę preparatu. Producenci podają szczegółowe dawkowanie i sposób przygotowania.
Używaj czystej, letniej wody (około 15-20°C). W chłodnej wodzie preparaty olejowe gorzej się rozpuszczają.
Przygotowuj tyle cieczy, ile możesz zużyć w ciągu jednego dnia. Rozcieńczone preparaty tracą skuteczność.
Proces przygotowania:
Napełnij zbiornik opryskiwacza do połowy wodą. Dodaj odmierzoną ilość preparatu przy ciągłym mieszaniu. Uzupełnij wodą do wymaganej objętości. Przez cały czas pracy mieszaj lub wstrząsaj opryskiwaczem co kilka minut.
Pamiętaj o środkach ochrony – rękawice, gogle ochronne i ubranie z długimi rękawami są obowiązkowe. W przypadku kontaktu preparatu z oczami, natychmiast przepłucz je czystą wodą przez minimum 15 minut i skonsultuj się z lekarzem. Zwierzęta domowe powinny być trzymane z dala od opryskiwanych obszarów przez minimum 24 godziny.
Technika opryskiwania i dobór sprzętu
Najlepiej sprawdza się opryskiwacz plecakowy o pojemności 15-20 litrów z regulowaną dyszą. Dla małych ogrodów wystarczy opryskiwacz ciśnieniowy 5-litrowy.
Jak pryskać prawidłowo:
Zacznij od góry drzewa i stopniowo schodź w dół. Opryskuj równomiernie całą koronę – góra, boki, dół gałęzi. Szczególnie dokładnie pokryj miejsca rozwidleń, zagłębienia, szczeliny kory.
Trzymaj końcówkę opryskiwacza w odległości około 50-70 cm od gałęzi.
Opryskuj do momentu, aż ciecz zaczyna ściekać z gałęzi. To oznacza pełne pokrycie.
Nie zapomnij o pniu – również tam zimują szkodniki.
Dla krzewów owocowych:
Opryskuj całą roślinę od środka na zewnątrz. Zadbaj o równomierne pokrycie wszystkich pędów. Przy gęstych krzewach możesz delikatnie rozchylić gałęzie, by dostać się do środka.
Jedna aplikacja powinna wystarczyć, jeśli wykonasz ją dokładnie. W przypadku silnego porażenia szkodnikami w poprzednim sezonie, możesz powtórzyć oprysk po 2-3 tygodniach.
Jakie preparaty wybrać – porównanie dostępnych środków
Na rynku dostępne są różne typy preparatów do zimowych oprysków. Każdy działa nieco inaczej i ma swoje zastosowanie.
| Preparat | Typ | Dawkowanie na 10L wody | Przeciwko czemu | Cena (orientacyjna) |
|---|---|---|---|---|
| Emulpar 940 EC | Olejowy | 300-400 ml | Mszyce, przędziorki, tarczniki, zimówki | 35-45 zł/1L (wystarczy na 25-30 drzew) |
| Promanal 60 EC | Olejowy | 200 ml | Szkodniki zimujące, jaja mszyc | 40-50 zł/1L (wystarczy na 50 drzew) |
| Miedzian 50 WP | Miedziowy (proszek) | 25-30 g | Parch, kędzierzawość, monilioza | 25-35 zł/350g (wystarczy na 100-120L) |
| Miedzian Extra 350 SC | Miedziowy (płynny) | 20-30 ml | Choroby grzybowe i bakteryjne | 30-40 zł/350ml (łatwiejszy w użyciu) |
| Siarkol 800 SC | Siarkowy | 15-20 ml | Grzyby, roztocza (dla doświadczonych) | 20-30 zł/1L (ryzyko poparzeń!) |
Preparaty olejowe:
Najpopularniejszy to Emulpar 940 EC. To emulsja parafinowa, która tworzy cienką warstwę na korze i pąkach. Olej blokuje dostęp tlenu do zimujących jaj i larw szkodników.
Działa mechanicznie – nie wywołuje odporności u szkodników. Skuteczny przeciwko mszycą, przędziorkom, tarcznikom, larwom owocówek.
Stosuj w stężeniu 3-4% (300-400 ml na 10 litrów wody). Bezpieczny dla roślin w stanie spoczynku.
Inny preparat olejowy to Promanal 60 EC – działa podobnie, stosowany w stężeniu 2%.
Preparaty miedziowe:
Miedzian 50 WP to fungicyd o działaniu zapobiegawczym przeciwko chorobom grzybowym. Szczególnie skuteczny przeciwko parchowi, kędzierzawości brzoskwini, moniliozie.
Stosuj w dawce 25-30 g na 10 litrów wody. Można łączyć z preparatami olejowymi – uzyskasz ochronę zarówno przed szkodnikami, jak i chorobami.
Miedzian Extra 350 SC to nowsza forma płynna, łatwiejsza w aplikacji.
Połączenie preparatów:
Dla maksymalnej ochrony możesz stosować preparat olejowy z miedzianem jednocześnie. Najpierw dodaj do wody Miedzian, wymieszaj, a dopiero potem dodaj preparat olejowy. Kolejność jest ważna – miedź musi się najpierw rozpuścić w wodzie.
Zawsze sprawdzaj na etykiecie, czy dany preparat można łączyć z innymi środkami.
Preparat siarkowy:
Siarkol 800 SC – stosowany przeciwko grzybom i roztoczom. Skuteczny, ale należy go stosować ostrożnie ze względu na możliwość poparzenia pąków, zwłaszcza przy temperaturach powyżej 10°C lub przy silnym nasłonecznieniu. Nie zalecany dla początkujących ogrodników.
Wszystkie preparaty kupuj tylko w autoryzowanych punktach sprzedaży. Sprawdzaj datę ważności i warunki przechowywania.
Rozwiązania ekologiczne:
Dla miłośników ogrodnictwa ekologicznego dostępne są certyfikowane preparaty olejowe (np. olej parafinowy z certyfikatem eko) oraz miedź w postaci dopuszczonej w uprawach ekologicznych. Alternatywnie możesz mechanicznie oczyścić korę z martwej skóry szczotką drucianą – to zmniejszy liczbę kryjówek dla szkodników, choć nie zastąpi pełnego oprysku.
Jakie rośliny warto opryskiwać zimą
Zimowy oprysk nie jest potrzebny wszystkim roślinom w ogrodzie. Skoncentruj się na tych najbardziej narażonych.
Drzewa owocowe – absolutny priorytet:
Jabłonie i grusze – szczególnie podatne na parch, mszyce, tarczniki. Oprysk zimowy to podstawa profilaktyki.
Śliwy – zagrożone przez mszyce śliwowe i choroby grzybowe.
Czereśnie i wiśnie – narażone na moniliozę i mszyce.
Brzoskwinie, morele, nektarynki – bezwzględnie opryskuj przeciwko kędzierzawości brzoskwini. Bez zimowego oprysku choroba ta może zniszczyć całe drzewo.
Krzewy owocowe:
Porzeczki (czarne, czerwone, białe) – często atakowane przez mszyce i przędziorki.
Agrest – podatny na mączniaka i mszyce.
Maliny – opryskuj przeciwko larwom zimującym w pędach.
Aronia i inne jagodowe – jeśli w poprzednim sezonie zauważyłeś problemy ze szkodnikami.
Drzewa i krzewy ozdobne:
Róże – jeśli miały problemy z mączniakiem lub mszycami.
Magnolie, rododendrony – tylko gdy zauważyłeś szkodniki w poprzednim roku.
Iglaki – generalnie nie wymagają zimowych oprysków, chyba że są mocno zaatakowane przez tarczniki.
Czego nie opryskiwać:
Roślin zimozielonych podczas silnych mrozów. Młodych sadzonek posadzonych jesienią – lepiej poczekać do wiosny. Roślin w kontenerach trzymanych w nieogrzewanych pomieszczeniach.
Zacznij od drzew owocowych – to twój najważniejszy cel. Jeśli zostanie ci czas i preparat, możesz opryskać krzewy ozdobne.
Ile kosztuje zimowy oprysk – praktyczne wyliczenia
Koszty zimowego oprysku są znacznie niższe niż wielokrotne zabiegi wiosenne i letnie. Oto realne wyliczenia:
Koszt preparatów dla małego ogrodu (5-7 drzew owocowych):
- Emulpar 940 EC (1L) – około 40 zł (wystarczy na cały ogród)
- Miedzian 50 WP (350g) – około 30 zł (wystarczy na kilka sezonów)
- Razem: około 70 zł na sezon
Koszt preparatów dla średniego ogrodu (10-15 drzew + krzewy):
- Emulpar 940 EC (1L) – 40 zł
- Promanal 60 EC (1L) – 45 zł (dla krzewów)
- Miedzian Extra 350 SC (350ml) – 35 zł
- Razem: około 120 zł na sezon
Zużycie na jedno drzewo:
- Młode drzewo (2-4 lata): około 1-2 litry cieczy
- Dorosłe drzewo (5-10 lat): około 3-5 litrów cieczy
- Duże, stare drzewo: 5-10 litrów cieczy
Porównanie z kosztami wiosennych zabiegi:
- Zimowy oprysk (jeden zabieg): 70-120 zł
- Opryski wiosenne i letnie (4-6 zabiegów): 250-400 zł
- Oszczędność: nawet 60-70% kosztów!
Plus: mniej czasu, mniej pracy, mniej chemii w środowisku.
Najczęstsze błędy przy zimowych opryskach
Nawet doświadczeni ogrodnicy popełniają błędy, które drastycznie obniżają skuteczność zabiegu.
Oprysk w złym terminie:
Największy błąd to opryskiwanie podczas silnych mrozów lub przy temperaturach poniżej 5°C. Preparat nie działa, a może nawet uszkodzić tkankę roślinną.
Równie źle jest opryskiwać tuż przed pęczniejącymi pąkami lub już po ich pęcznieniu. Możesz poparzyć delikatne tkanki.
Zbyt niskie lub wysokie stężenie preparatu:
Niektórzy ogrodnicy myślą: „dam więcej, będzie skuteczniej”. Wysokie stężenie może spalić pąki i korę.
Zbyt niskie stężenie to zmarnowany czas i pieniądze – preparat po prostu nie zadziała.
Zawsze trzymaj się dawkowania z etykiety.
Nierównomierne pokrycie roślin:
Pobieżny oprysk „z daleka” nie da efektów. Musisz dokładnie pokryć każdą gałąź, również od spodu.
Szczeliny kory, rozwidlenia, podstawa pąków – to miejsca, gdzie ukrywają się szkodniki. Jeśli ich nie pokryjesz, cały zabieg pójdzie na marne.
Oprysk w wilgotną lub wietrzną pogodę:
Pryskanie przed deszczem to wyrzucanie pieniędzy. Deszcz zmyje preparat zanim zadziała.
Wiatr rozprasza cieczę i uniemożliwia dokładne pokrycie. Czekaj na spokojny, suchy dzień.
Brak środków ochrony osobistej:
Preparaty, choć stosowane zimą, mogą być drażniące dla skóry i oczu. Zawsze noś rękawice, gogle i odzież ochronną.
Po oprysku umyj ręce i twarz, nawet jeśli używałeś rękawic.
Złe przechowywanie preparatów:
Preparaty zamrożone lub przegrzane tracą właściwości. Przechowuj je w temperaturze pokojowej, w oryginalnych opakowaniach, z dala od dzieci i zwierząt.
Mieszanie niezgodnych preparatów:
Nie wszystkie środki można łączyć. Niektóre reagują chemicznie i tracą skuteczność lub stają się fitotoksyczne.
Zawsze sprawdzaj etykietę lub pytaj doradcę w sklepie ogrodniczym.
Często zadawane pytania o zimowy oprysk
Czy można opryskiwać drzewa zimą w temperaturze 0°C?
Nie, opryskiwanie w temperaturze 0°C lub niższej jest nieskuteczne i może uszkodzić rośliny. Preparaty olejowe i miedziowe wymagają temperatury minimum 5-6°C do prawidłowego działania. W niskiej temperaturze olej nie rozprowadza się równomiernie, a związki miedzi nie wnikają w tkankę roślinną. Poczekaj na stabilne ocieplenie i wykonaj zabieg w najcieplejszej porze dnia.
Ile kosztuje zimowy oprysk małego ogrodu?
Koszt zimowego oprysku małego ogrodu (5-7 drzew owocowych) to około 70-90 złotych za preparaty, które wystarczą na cały sezon. Potrzebujesz 1 litra Emulparu (ok. 40 zł) i opakowania Miedziana (ok. 30 zł). Do tego dolicz jednorazowy koszt opryskiwacza plecakowego (150-300 zł), który posłuży ci przez wiele lat. To znacznie tańsze niż 4-6 oprysków wiosennych kosztujących łącznie 250-400 zł.
Czy zimowy oprysk jest bezpieczny dla pszczół?
Tak, zimowy oprysk wykonywany w odpowiednim terminie (luty-marzec, przed pęcznieniem pąków) jest całkowicie bezpieczny dla pszczół. W tym okresie pszczoły nie wylatują z uli, a na drzewach nie ma kwiatów ani nektaru. Preparaty olejowe i miedziowe stosowane zimą działają mechanicznie i nie pozostawiają długotrwałych substancji toksycznych. Zagrożenie dla zapylaczy wystąpiłoby tylko przy oprysku wykonanym wiosną podczas kwitnienia.
Jak długo działa zimowy oprysk?
Zimowy oprysk działa przez cały sezon wegetacyjny, ale w różny sposób. Preparaty olejowe niszczą zimujące formy szkodników jednorazowo, eliminując je przed началkiem sezonu. Ich efekt to redukcja populacji szkodników o 60-70% przez cały rok. Preparaty miedziowe działają zapobiegawczo przez 4-6 tygodni, chroniąc przed wczesnowiosennymi infekcjami grzybowymi. Nie zastępuje to całkowicie oprysków sezonowych, ale znacznie je ogranicza.
Czy można jeść owoce po zimowym oprysku?
Tak, owoce są całkowicie bezpieczne po zimowym oprysku, ponieważ zabieg wykonywany jest na minimum 4-5 miesięcy przed zbiorem. Preparaty olejowe rozkładają się naturalnie w ciągu kilku tygodni, a miedź z fungicydów jest pierwiastkiem naturalnie występującym w glebie i wodzie. Do czasu dojrzewania owoców latem, żadne pozostałości preparatów nie są już obecne na drzewie. To jeden z najbezpieczniejszych zabiegów ochronnych w całym sezonie.
Czy zimowy oprysk można wykonać samemu czy lepiej wynająć firmę?
Zimowy oprysk to prosty zabieg, który każdy ogrodnik-amator może wykonać samodzielnie. Wystarczy prosty opryskiwacz plecakowy (150-300 zł) i preparaty (70-120 zł). Dla małego ogrodu (5-10 drzew) to 2-3 godziny pracy. Firma ogrodnicza weźmie 300-600 zł za ten sam zakres. Jeśli masz więcej niż 20 drzew lub wysokie, stare okazy wymagające drabin i profesjonalnego sprzętu, wtedy warto rozważyć firmę.
Co zrobić jeśli przegapiłem termin zimowego oprysku?
Jeśli pąki już pęcznieją, zimowy oprysk olejowy jest już niemożliwy – poparzyłbyś młode liście. Możesz jednak wykonać wczesno-wiosenny oprysk preparatami miedziowymi w niższym stężeniu (Miedzian 20g/10L) tuż przed kwitnieniem. Nie będzie tak skuteczny jak zimowy, ale zapewni podstawową ochronę. Od następnego roku zaplanuj zabieg zimowy na odpowiedni termin. Oznacz w kalendarzu koniec lutego jako przypomnienie.
Podsumowanie – twoja zimowa checklista ochrony ogrodu
Zimowy oprysk to prosty, ale niezwykle skuteczny zabieg, który może uratować twój ogród przed szkodnikami i chorobami. Poświęć jeden dzień w lutym lub marcu, a zyskasz zdrowe, obficie plonujące drzewa i krzewy.
Twoja checklista zimowego oprysku:
☑ Sprawdź prognozę – temperatura minimum 6°C, bez deszczu przez 2-3 dni
☑ Przygotuj sprzęt – opryskiwacz, rękawice, gogle ochronne
☑ Kup odpowiednie preparaty – Emulpar dla szkodników, Miedzian dla chorób
☑ Przygotuj cieczę roboczą zgodnie z instrukcją (najpierw miedź, potem olej)
☑ Opryskuj dokładnie wszystkie drzewa owocowe i krzewy
☑ Zwróć szczególną uwagę na szczeliny kory i rozwidlenia gałęzi
☑ Poczekaj na wyschnięcie preparatu (kilka godzin)
☑ Oczyść i umyj sprzęt po zabiegu
☑ Zapisz datę oprysku i zaobserwuj efekty wiosną
Pamiętaj: jeden dobry zimowy oprysk to mniej problemów w całym sezonie wegetacyjnym. To inwestycja, która zwraca się wielokrotnie w postaci zdrowych plonów i pięknych roślin.
Nie czekaj aż problemy pojawią się wiosną. Działaj teraz, kiedy masz pełną kontrolę nad sytuacją.
Masz doświadczenie z zimowymi opryskami? A może właśnie planujesz pierwszy zabieg? Podziel się swoimi pytaniami i spostrzeżeniami w komentarzu poniżej – chętnie wymienię się wiedzą i pomogę rozwiązać twoje ogrodnicze wyzwania! Jeśli artykuł okazał się pomocny, zostaw komentarz z opisem swojego ogrodu – podpowiem, od czego zacząć.
Źródła i bibliografia
- Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach – Zakład Ochrony Roślin Sadowniczych, publikacje naukowe dotyczące skuteczności oprysków zimowych
- Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa – oficjalne zalecenia dotyczące stosowania środków ochrony roślin
- Karty charakterystyki preparatów:
- Emulpar 940 EC – producent: LAINCO S.A.
- Miedzian 50 WP – producent: Organika-Azot S.A.
- Promanal 60 EC – producent: AGRICHEM Sp. z o.o.
- Program Ochrony Roślin Sadowniczych – aktualizowane corocznie zalecenia dla sadowników (Instytut Ogrodnictwa)
- Stowarzyszenie Producentów i Importerów Środków Ochrony Roślin – baza aktualnie zarejestrowanych preparatów
Uwaga: Wszystkie ceny preparatów podane w artykule są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od miejsca zakupu i roku. Dane dotyczące skuteczności preparatów (60-70%) pochodzą z publikacji Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach z badań prowadzonych w latach 2018-2025.
REDAKCJA POLECA
Zimowe cięcie jabłoni – kiedy i jak przycinać jabłonie
Co jedzą sikorki? Czym karmić je zimą i jak to robić
Kiedy i jak sadzić czosnek zimowy i wiosenny? Poradnik uprawy
Źródło zdjęć: CANVA