Chcesz pomóc ptakom przetrwać zimę? Zobacz, jak dokarmiać kuropatwy i gdzie stawiać paśniki

Kuropatwa to gatunek coraz rzadziej spotykany w polskiej przyrodzie. Prawidłowe dokarmianie kuropatw w okresie zimowym może znacząco zwiększyć ich szanse przetrwania oraz pomóc w odbudowie lokalnych populacji. Warto poznać zasady bezpiecznego i skutecznego wspomagania tych ptaków.

Aktualizowane dnia 5 Lutego 2026 przez  REDAKCJA OgrodowyPoradnik.pl

Kiedy i dlaczego dokarmiać kuropatwy

Dokarmianie kuropatw powinno rozpoczynać się od listopada i trwać do marca, szczególnie podczas ostrych zim, gdy pokrywa śnieżna utrudnia dostęp do naturalnych źródeł pokarmu. W tym okresie ptaki mają ograniczony dostęp do nasion chwastów, zielonek i zbóż pozostałych na polach.

Kuropatwy w warunkach naturalnych żywią się głównie nasionami roślin, ziarnami zbóż, młodymi pędami oraz owadami (zwłaszcza w okresie lęgowym). Zimą, gdy gruba warstwa śniegu utrudnia żerowanie, ptaki muszą wydatkować znacznie więcej energii na poszukiwanie pożywienia.

Dokarmianie nie powinno trwać przez cały rok – rozpoczęcie zbyt wcześnie (przed pierwszymi przymrozkami) może prowadzić do uzależnienia ptaków od sztucznych źródeł pokarmu i osłabienia ich naturalnych instynktów. Dokarmianie należy rozpocząć wraz z nadejściem zimy, czyli ujemnej temperatury i opadów śniegu.

Jak dokarmiać kuropatwy – najlepsze metody

Wybór odpowiedniego paśnika

Paśniki dla kuropatw powinny być umieszczone w miejscach:

• Osłoniętych od wiatru – przy skraju lasu, żywopłotach lub zadrzewieniach
• Z dobrą widocznością – ptaki muszą widzieć potencjalne zagrożenia
• Na suchym podłożu – unikaj miejsc zalewanych wodą
• Z możliwością ucieczki – minimum 2-3 kierunki ewakuacji

Najskuteczniejsze są paśniki naziemne w formie lekkich zadaszonych konstrukcji, które chronią pokarm przed zaśnieżeniem i przemoczeniem. Zadaszenie umożliwia swobodny dostęp ptakom, ale utrudnia go większym zwierzętom.

Odpowiedni pokarm dla kuropatw

Podstawą zimowego dokarmiania kuropatw są zboża i ich mieszanki. Dorosłe kuropatwy pobierają pokarm pochodzenia głównie roślinnego – źdźbła zbóż i innych traw, nasiona zbóż i chwastów polnych.

Gotowe mieszanki dla kuropatw dostępne w sklepach łowieckich i rolniczych stanowią wygodną alternatywę. Sprawdzają się szczególnie preparaty oznaczone jako „pasza dla bażantów i kuropatw”.

Czego unikać w dokarmianiu

Absolutnie nie podawaj kuropatwom:

• Pieczywa (powoduje problemy trawienne, kwasicę i wzdęcia)
• Soli i produktów solonych
• Zgniłych lub spleśniałych zbóż
• Pokarmów przetworzonych dla ludzi
• Produktów zawierających cukier

Pieczywo jest szczególnie szkodliwe – w trakcie trawienia chleb wytwarza kwas chlebowy, co może zakwaszać układ pokarmowy ptaków, prowadząc do różnych schorzeń. Dodatkowo chleb zawiera dużo soli, co może zaburzać gospodarkę wodną organizmu.

Zasady prawidłowego dokarmiania

Regularność to klucz do sukcesu. Pokarm należy dosypywać codziennie o tej samej porze, najlepiej rano między 7:00 a 9:00. Jak podkreślają Lasy Państwowe, dokarmiać należy systematycznie i w stałych miejscach.

Odległość między paśnikami powinna wynosić minimum 200-300 metrów, aby uniknąć konfliktów międzygrupowych. Zbyt duże zagęszczenie paśników może prowadzić do zwiększonego ryzyka przenoszenia chorób.

⚠️ Ważne: Jeśli zaczniesz dokarmiać ptaki, kontynuuj program do końca zimy. Ptaki przyzwyczają się do otrzymywania pożywienia i będą liczyły na wsparcie w najtrudniejszym czasie. Nagłe przerwanie dokarmiania w środku zimy może być dla nich tragiczne w skutkach.

Utrzymanie czystości paśnika

Higienia miejsca dokarmiana ma kluczowe znaczenie dla zdrowia ptaków:

• Usuwaj resztki zmokłego pokarmu co 2-3 dni
• Raz w tygodniu czyść paśnik z odchodów
• Sprawdzaj, czy pokarm nie jest spleśniały ani zjełczały
• Wiosną przeprowadź gruntowne czyszczenie przed sezonem lęgowym

Jak podkreślają specjaliści: podanie niewłaściwej karmy może spowodować u zwierząt choroby, osłabienie organizmu, a nawet śmierć.

Aspekty prawne dokarmiania kuropatw

Kuropatwa jest gatunkiem łownym w Polsce. Aktualnie (2026 rok) okres polowań na kuropatwę trwa od 11 września do 21 października. Dokarmianie kuropatw jest legalne i zalecane, szczególnie zimą.

Ważna informacja: Zgodnie z zaleceniami Lasów Państwowych, zwierzęta leśne można dokarmiać tylko w porozumieniu z leśniczym lub przedstawicielem koła łowieckiego. Osoby takie wskażą odpowiednie miejsca, gdzie można wyłożyć karmę.

Właściciele oraz dzierżawcy obwodów łowieckich prowadzą racjonalną gospodarką łowiecką, w tym dokarmianie zwierzyny. Na terenach nieobjętych dzierżawą łowiecką dokarmianie wymaga zgody właściciela gruntu.

Warto skonsultować plany dokarmiania z lokalnym kołem łowieckim, które często prowadzi skoordynowane programy ochrony kuropatw i może udzielić wsparcia merytorycznego oraz materialnego.

Dodatkowe działania wspierające kuropatwy

Oprócz dokarmiania, warto zadbać o kompleksową ochronę siedlisk:

Remizy śródpolne – pozostawianie niekoszonych pasów roślinności wzdłuż miedz i rowów zapewnia kuropatwom naturalne schronienie i źródło pokarmu. Kuropatwy preferują tereny tworzące swego rodzaju szachownicę, pociętą dużą ilością miedz i rowów.

Uprawy bioróżnorodności – wysiew specjalnych mieszanek zawierających facelię, gorczycę, słonecznik czy grykę na niewielkich powierzchniach tworzy naturalne „stołówki” dla kuropatw i innej zwierzyny.

Ograniczenie pestycydów – rezygnacja z chemicznych środków ochrony roślin na pasach przylegających do zadrzewień chroni zarówno ptaki przed zatruciem, jak i zapewnia dostęp do owadów niezbędnych w odchowie młodych. Chemizacja rolnictwa to jedna z głównych przyczyn spadku liczebności kuropatw w Polsce.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy można dokarmiać kuropatwy chlebem?

Nie, chleb jest całkowicie nieodpowiedni dla kuropatw. W trakcie trawienia chleb wytwarza kwas chlebowy, co prowadzi do kwasicy żołądka, biegunek i innych schorzeń. Chleb zawiera także dużo soli, która zaburza gospodarkę wodną organizmu ptaków. Używaj wyłącznie zbóż, mieszanek specjalistycznych i nasion naturalnych roślin.

Jak często dokarmiać kuropatwy zimą?

Dokarmianie powinno odbywać się codziennie o stałej porze, najlepiej rano między 7:00 a 9:00. Regularność jest kluczowa – ptaki przyzwyczajają się do rytmu i wiedzą, kiedy mogą liczyć na pokarm. Dokarmiać należy systematycznie i w stałych miejscach, jak podkreślają Lasy Państwowe.

Gdzie umieścić paśnik dla kuropatw?

Idealnym miejscem jest skraj pola przy żywopłocie, zadrzewieniu lub lesie, osłonięty od dominujących wiatrów. Kuropatwy preferują tereny otwarte z kępami krzewów lub wyższych chwastów. Teren powinien być suchy, z dobrą widocznością i możliwością szybkiej ucieczki. Odległość od zabudowań powinna wynosić minimum 100-150 metrów.

Czy dokarmianie kuropatw jest legalne?

Tak, dokarmianie kuropatw jest całkowicie legalne i zalecane, szczególnie w okresie zimowym. Jednak zgodnie z zaleceniami Lasów Państwowych, zwierzęta leśne można dokarmiać tylko w porozumieniu z leśniczym lub przedstawicielem koła łowieckiego, którzy wskażą odpowiednie miejsca i pomogą w prowadzeniu skutecznego dokarmiania.

Kiedy zakończyć dokarmianie kuropatw?

Dokarmianie należy kontynuować do końca marca, gdy temperatura stabilnie się podnosi i ptaki mają dostęp do naturalnego pokarmu. Można rozpocząć dokarmianie wraz z nadejściem zimy (ujemna temperatura i opady śniegu), a zakończyć gdy warunki pogodowe się poprawią. Nagłe przerwanie dokarmiania w środku zimy jest szkodliwe.

Jakie zboża najlepiej nadają się dla kuropatw?

Najlepszą bazą jest pszenica (30-40% mieszanki), uzupełniona kukurydzą kaszowaną, owsem i prosem. Ziarno powinno być czyste, suche i pozbawione pleśni. Dobrze sprawdzają się również gotowe mieszanki dla bażantów dostępne w sklepach łowieckich, które zawierają zrównoważony skład składników odżywczych odpowiednich dla ptaków grzebiących.

Podsumowanie

Jak dokarmiać kuropatwy, aby skutecznie wspierać ich populację? Kluczem jest regularność, odpowiedni dobór pokarmu oraz właściwe umiejscowienie paśników. Rozpoczynaj dokarmianie w listopadzie wraz z nadejściem zimy, stosuj mieszanki zbożowe z przewagą pszenicy i kukurydzy, utrzymuj czystość stanowisk oraz zapewnij ptakom bezpieczeństwo poprzez odpowiedni wybór lokalizacji.

Pamiętaj o konsultacji z lokalnym kołem łowieckim lub leśniczym – to nie tylko wymóg zalecany przez Lasy Państwowe, ale też szansa na uzyskanie cennych wskazówek i wsparcia w działaniach ochronnych.

Pamiętaj, że dokarmianie to tylko jeden z elementów ochrony kuropatw – równie ważne jest zachowanie naturalnych siedlisk, pozostawianie remiz śródpolnych i ograniczenie stosowania pestycydów. Każde działanie wspierające te piękne ptaki przybliża nas do odbudowy ich populacji w polskiej przyrodzie.

Podziel się swoimi doświadczeniami w komentarzach! Jak dokarmiasz kuropatwy na swoim terenie? Jakie metody sprawdziły się najlepiej? Twoja wiedza może pomóc innym w skutecznej ochronie tych zagrożonych ptaków. Zachęcamy do wymiany praktycznych porad i obserwacji!

Bibliografia

1. Lasy Państwowe – „Zwierzęta zimą. Jak dokarmiać, żeby im nie zaszkodzić” – https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/zwierzeta-zima-jak-dokarmiac-zeby-im-nie-zaszkodzic (dostęp: 2024)
2. Nadleśnictwo Kwidzyn, Lasy Państwowe – „Kuropatwa (Perdix perdix)” – https://kwidzyn.gdansk.lasy.gov.pl/kuropatwa (opublikowano: 09.04.2024)
3. Polski Związek Łowiecki – Informacje o gospodarce łowieckiej i dokarmianiu zwierzyny
4. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz. U. 1995 Nr 147 poz. 713 z późn. zm.)
5. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku – „Dokarmianie ptaków – kiedy i czym?” – https://wfos.gdansk.pl/dokarmianie-ptakow-kiedy-i-czym/
6. Parki Krajobrazowe Województwa Łódzkiego – „Spotkania z przyrodą – kuropatwa (Perdix perdix)” – https://parkilodzkie.pl/aktualnosci/1566-spotkania-z-przyroda-kuropatwa

REDAKCJA POLECA

Co jedzą sikorki? Czym karmić je zimą i jak to robić

Co jedzą jeże? Dieta i bezpieczne dokarmianie

Jak zabezpieczyć drzewka przed zającami zimą?

Źródło zdjęć: CANVA