Gnojówka ze skrzypu polnego to naturalny preparat, który wzmacnia rośliny i chroni je przed chorobami grzybowymi. Zawiera krzem, który odkłada się w tkankach roślin, czyniąc je bardziej odpornymi na patogeny. Jej przygotowanie jest proste i wymaga tylko dwóch składników – świeżego lub suszonego skrzypu oraz wody.
Aktualizowane dnia 21 Stycznia, 2026 przez REDAKCJA OgrodowyPoradnik.pl
Spis treści
Czym jest gnojówka ze skrzypu i dlaczego działa?
Gnojówka ze skrzypu powstaje przez fermentację ziela skrzypu polnego w wodzie. To, co wyróżnia ją wśród innych naturalnych preparatów ogrodniczych, to wyjątkowo wysoka zawartość krzemu – skrzyp gromadzi go więcej niż większość roślin na świecie.
Krzem wzmacnia komórki roślin, dzięki czemu stają się bardziej odporne na atak grzybów, takich jak mączniak prawdziwy, zaraza ziemniaczana czy szara pleśń. Wzmocnione ściany komórkowe stanowią fizyczną barierę utrudniającą penetrację patogenów. Dodatkowo krzem poprawia gospodarkę wodną roślin, zmniejszając skutki suszy i stresu środowiskowego.
Oprócz krzemu gnojówka dostarcza azot, potas, fosfor, magnez, wapń, żelazo i mangan. Pożyteczne bakterie, które zawiera gnojówka, przyczyniają się do zwiększenia żyzności gleby, wspomagając mikrobiologiczne procesy glebowe.
W przeciwieństwie do gnojówki z pokrzywy, która głównie nawozi i stymuluje wzrost, gnojówka ze skrzypu pełni przede wszystkim rolę ochronną i wzmacniającą. To właśnie krzem czyni ją niezastąpionym narzędziem w ekologicznej ochronie roślin.
Jak zrobić gnojówkę ze skrzypu krok po kroku
Przygotowanie gnojówki ze skrzypu nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Wystarczy kilka podstawowych składników i odrobina cierpliwości, aby uzyskać wartościowy preparat ogrodniczy.
Składniki i proporcje
Do przygotowania gnojówki potrzebujesz:
- 1 kg świeżego skrzypu polnego lub 150-200 g suszonego
- 10 litrów wody (najlepiej deszczowej lub odstałej z kranu)
- plastikowe lub drewniane naczynie o pojemności minimum 12 litrów
- kawałek materiału lub luźna pokrywa umożliwiająca dostęp powietrza
Skrzyp zbieraj od końca czerwca do końca sierpnia – wtedy zawiera najwięcej krzemu. Wybieraj pędy płonne (zielone, rozgałęzione), które rosną z dala od ruchliwych dróg. Unikaj pędów zarodnionośnych – jasnobrązowych, bez rozgałęzień.
Jeśli planujesz regularnie korzystać z gnojówki, warto część zebranego skrzypu wysuszyć na zapas. Suszony skrzyp działa tak samo skutecznie jak świeży i można go przechowywać przez wiele miesięcy.
Proces fermentacji
Przygotowanie gnojówki ze skrzypu przebiega następująco:
- Pokrój skrzyp na kawałki długości 5-10 cm – ułatwi to uwalnianie składników
- Umieść roślinę w pojemniku i zalej wodą, zachowując proporcję 1 kg świeżego lub 150-200 g suszonego skrzypu na 10 litrów wody
- Pozostaw wolne miejsce w górnej części pojemnika – podczas fermentacji płyn pieni się i może się przelewać
- Przykryj naczynie materiałem lub luźną pokrywą, aby zapewnić dostęp powietrza
- Ustaw pojemnik w zacienionym miejscu z dala od domu – gnojówka ma intensywny zapach
- Mieszaj gnojówkę drewnianym kijem raz na 1-2 dni
Fermentacja powinna potrwać około 2-3 tygodnie, w zależności od temperatury. Latem proces przebiega szybciej, wiosną i jesienią może trwać nawet do 4 tygodni. Gnojówka jest gotowa, gdy w cieczy liście skrzypu odpadają od łodyg i przestają pojawiać się bąbelki na powierzchni.
Gotową gnojówkę odcedź przez gęste sito lub materiał. Przechowuj w szczelnie zamkniętych pojemnikach w chłodnym miejscu – zachowa właściwości przez 4-6 tygodni. Resztki skrzypu możesz dodać do kompostu – przyspieszają rozkład materii organicznej.
Jak stosować gnojówkę ze skrzypu
Gnojówka ze skrzypu to preparat uniwersalny, ale wymaga odpowiedniego rozcieńczenia. Sposób użycia zależy od celu – czy chcesz wzmocnić rośliny, chronić przed chorobami, czy zwalczać szkodniki.
Na jakie rośliny działa najlepiej
Gnojówka ze skrzypu sprawdza się znakomicie w uprawie:
Warzywa: Pomidory i ogórki – chroni przed zarazą ziemniaczaną i mączniakiem. Cukinię, dynię, patisony – zapobiega mączniakom. Ziemniaki – wzmacnia odporność na choroby grzybowe.
Owoce miękkie: Truskawki oraz poziomki najkorzystniej podlać w pierwszej połowie maja – zapobiega szarej pleśni i wzmacnia rośliny przed sezonem owocowania.
Rośliny ozdobne: Róże – redukuje ryzyko czarnej plamistości i mączniaka. Lilie, floksy, begonie – chroni przed chorobami grzybowymi. Pnącza ozdobne – wzmacnia łodygi.
Drzewa i krzewy owocowe: Jabłonie, grusze – działa zapobiegawczo przeciw parchowi. Brzoskwinie – zmniejsza ryzyko kędzierzawości liści. Winogrona – wspomaga odporność na mączniaka.
Gnojówka działa także doskonale na rośliny domowe, szczególnie te podatne na choroby grzybowe. Regularnie stosowana poprawia kondycję roślin i ich naturalną zdolność do samoobrony.
Czego nie podlewać
Mimo wielu zalet gnojówka ze skrzypu nie jest odpowiednia dla wszystkich roślin:
Rośliny wrzosowate: Azalie, rododendrony, borówki amerykańskie, wrzos, eryki – preferują bardzo kwaśne podłoże, a gnojówka może je lekko alkalizować.
Młode rośliny: Siewki i świeżo posadzone sadzonki do 2-3 tygodni po posadzeniu – mogą być za wrażliwe na skoncentrowany preparat.
Rośliny kalcyfobiczne: Gatunki unikające wapnia w glebie – skrzyp zawiera wapń, który może im przeszkadzać.
W przypadku wątpliwości zawsze testuj gnojówkę na pojedynczej roślinie i obserwuj jej reakcję przez kilka dni przed szerszym zastosowaniem.
Jak często i w jakim rozcieńczeniu
Rozcieńczanie gnojówki zależy od przeznaczenia:
Do podlewania pod korzeń (nawożenie i wzmacnianie): Rozcieńczenie 1:5 (1 część gnojówki, 5 części wody). Podlewaj rośliny raz na 2-3 tygodnie w sezonie wegetacyjnym. Do gleby aplikuj rano lub wieczorem, unikając podlewania w pełnym słońcu.
Do oprysku na liście (profilaktyka chorób): Rozcieńczenie 1:5 (1 część gnojówki, 5 części wody). Opryskuj co 3-4 dni przy objawach chorób lub co 2-3 tygodnie profilaktycznie. Zawsze opryskuj całą roślinę, również dolne strony liści.
Przeciw szkodnikom (mszyce, przędziorki, miseczniki): Rozcieńczenie 1:50 (1 część gnojówki, 50 części wody). Używaj młodej, fermentującej gnojówki (po około 5-7 dniach). Opryskuj codziennie lub co 2 dni do ustąpienia problemu.
Do kompostu: Możesz stosować bez rozcieńczenia lub rozcieńczoną 1:1. Podlewaj kompost co 2 tygodnie – przyspiesza proces rozkładu materii organicznej.
Najlepszy czas na oprysk to wczesny ranek lub późne popołudnie. Unikaj opryskiwania w pełnym słońcu, bo może to prowadzić do poparzeń liści. Nie stosuj gnojówki w czasie kwitnienia roślin miododajnych.
Gnojówka ze skrzypu a gnojówka z pokrzywy – różnice
Obie gnojówki są popularne w ekologicznym ogrodnictwie, ale pełnią różne funkcje. Znajomość ich właściwości pozwala świadomie wybierać odpowiedni preparat lub łączyć oba dla lepszych efektów.
| Cecha | Gnojówka ze skrzypu | Gnojówka z pokrzywy |
|---|---|---|
| Główne składniki | Krzem (krzemionka), wapń, magnez | Azot, żelazo, potas, witaminy |
| Główne działanie | Wzmacniające, przeciwgrzybicze, ochronne | Nawożące, stymulujące wzrost |
| Najlepsze zastosowanie | Profilaktyka chorób, budowa odporności | Wzrost, rozwój liści, dostarczanie składników |
| Czas fermentacji | 2-3 tygodnie (dłużej przy letnim zbiorze) | 10-14 dni |
| Intensywność zapachu | Umiarkowany, ziemisty | Bardzo intensywny, nieprzyjemny |
| Rozcieńczenie do podlewania | 1:5 (wzmacnianie i choroby) | 1:10 (nawożenie) |
| Przeciw szkodnikom | 1:50 (młoda gnojówka) | 1:20 (odstraszanie mszyc) |
| Idealne dla | Pomidory, ogórki, truskawki, róże, winorośl | Warzywa liściaste, trawnik, młode rośliny |
| Sezon stosowania | Cały sezon (szczególnie lato i jesień) | Wiosna i wczesne lato |
W praktyce najlepsze rezultaty daje łączenie obu preparatów zgodnie z potrzebami roślin. Pokrzywa doskonale pobudza wzrost wiosną, gdy rośliny intensywnie rosną i potrzebują dużo azotu. Skrzyp stosuj przez cały sezon jako profilaktykę przeciwgrzybiczą i budowanie odporności.
Możesz naprzemiennie stosować oba preparaty co tydzień – jeden tydzień pokrzywa (nawożenie), drugi tydzień skrzyp (ochrona). Niektórzy ogrodnicy mieszają obie gnojówki w proporcji 1:1 dla kompleksowego działania, choć wtedy należy zachować odpowiednie rozcieńczenie całej mieszanki.
Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć
Nawet przy tak prostym preparacie można popełnić błędy zmniejszające jego skuteczność lub szkodzące roślinom.
Zbyt wysokie stężenie – to najczęstszy problem. Nierozcieńczona lub słabo rozcieńczona gnojówka może poparzyć liście i korzenie. Zawsze stosuj zalecane proporcje: 1:5 do podlewania przy chorobach, 1:50 przeciw szkodnikom.
Stosowanie na młode rośliny – siewki i świeżo posadzone sadzonki są bardzo wrażliwe na intensywne preparaty. Poczekaj co najmniej 2-3 tygodnie po posadzeniu, zanim zaczniesz podlewać je gnojówką, a przez pierwsze 6 tygodni stosuj rozcieńczenie 1:10.
Oprysk w niewłaściwym momencie – opryskiwanie w pełnym słońcu prowadzi do poparzeń liści przez efekt soczewki. Zawsze opryskuj wczesnym rankiem lub wieczorem. Unikaj oprysku w wietrzne dni i tuż przed deszczem.
Używanie metalowych pojemników – metal może reagować ze składnikami gnojówki podczas fermentacji, zmieniając jej właściwości i tworząc szkodliwe związki. Zawsze używaj plastikowych, drewnianych lub ceramicznych naczyń.
Zbyt krótka fermentacja – nieodfermentowana gnojówka ma mniejszą skuteczność i może zawierać związki szkodliwe dla roślin. Gnojówka jest gotowa, gdy w cieczy liście skrzypu odpadają od łodyg i przestaje się pienić.
Przechowywanie w ciepłym miejscu – gotowa gnojówka powinna być trzymana w chłodzie, w zamkniętym pojemniku. W wysokiej temperaturze traci właściwości i może fermentować wtórnie, nabierając nieprzyjemnego zapachu.
Zbieranie niewłaściwych pędów – pędy zarodnionośne (jasnobrązowe, bez rozgałęzień) mają mniej krzemu. Zbieraj tylko pędy płonne – zielone, rozgałęzione, przypominające miniaturowe jodełki.
Zbyt częste stosowanie – nawet naturalny preparat w nadmiarze może zaszkodzić, zaburzając równowagę składników w glebie. Trzymaj się zalecanych odstępów: co 2-3 tygodnie do podlewania, co 3-4 dni przy aktywnej walce z chorobami.
Brak mieszania podczas fermentacji – regularne mieszanie co 1-2 dni jest kluczowe dla równomiernej fermentacji i zapobiega gnicieniu dolnych warstw skrzypu.
Wywar ze skrzypu – alternatywa dla gnojówki
Oprócz gnojówki możesz przygotować wywar ze skrzypu, który działa szybciej i można go stosować od razu. To dobra opcja, gdy potrzebujesz natychmiastowego działania.
Należy przygotować 200 g suszonego lub 1 kg świeżego ziela i zalać 10 litrami wody. Miksturę należy odstawić na dobę, a następnie gotować na małym ogniu przez pół godziny. Po ostudzeniu odcedź płyn i przelej do słoików. Szczelnie zakręcony wywar można przechowywać nawet kilka miesięcy.
Wywarem po rozcieńczeniu z wodą w proporcji 1:3 można pryskać rośliny, aby zapobiec rozwojowi takich chorób jak rdze liści, mączniaki, szara pleśń czy kędzierzawość liści. Opryskuj co 4-7 dni profilaktycznie lub co 2-3 dni przy objawach choroby.
Wywar działa delikatniej niż gnojówka, ale jego działanie jest krótsze. Gnojówka zapewnia długotrwałą ochronę dzięki powolnemu uwalnianiu składników, podczas gdy wywar działa szybko, ale wymaga częstszego stosowania.
Podsumowanie
Gnojówka ze skrzypu polnego to prosty, tani i skuteczny sposób na wzmocnienie roślin oraz naturalną ochronę przed chorobami grzybowymi. Krzem wzmacnia komórki roślin, dzięki czemu stają się bardziej odporne na atak grzybów, a regularne stosowanie znacząco poprawia kondycję upraw.
Przygotowanie gnojówki wymaga tylko skrzypu i wody oraz 2-3 tygodni fermentacji. Rozcieńczenie 1:5 stosuj na choroby grzybowe, opryskując co 3-4 dni, a w rozcieńczeniu 1:50 podlewaj profilaktycznie rośliny na liście przeciw szkodnikom.
Gnojówka najlepiej sprawdza się w uprawie pomidorów, ogórków, truskawek i róż. Unikaj stosowania na rośliny wrzosowate i młode siewki. Pamiętaj o odpowiednim rozcieńczaniu, regularnym mieszaniu podczas fermentacji i przechowywaniu gotowego preparatu w chłodnym miejscu.
Łącz gnojówkę ze skrzypu z innymi naturalnymi preparatami, takimi jak gnojówka z pokrzywy, aby osiągnąć kompleksową ochronę i odżywienie roślin. Skrzyp zapewnia ochronę i wzmocnienie, pokrzywa stymuluje wzrost – razem tworzą doskonały duet w ekologicznym ogrodnictwie.
Stosujesz gnojówkę ze skrzypu w swoim ogrodzie? Podziel się w komentarzu swoimi doświadczeniami – na jakich roślinach preparat sprawdził się u Ciebie najlepiej, a na jakich nie przyniósł oczekiwanych rezultatów? Twoje obserwacje mogą pomóc innym czytelnikom!
Najczęściej zadawane pytania
Czy można podlewać pomidory gnojówką ze skrzypu?
Tak, pomidory należą do roślin, które najlepiej reagują na gnojówkę ze skrzypu. Preparat chroni je przed zarazą ziemniaczaną – jedną z najgroźniejszych chorób pomidorów. Stosuj rozcieńczenie 1:5 do podlewania co 2-3 tygodnie lub oprysk w tym samym stężeniu co 3-4 dni profilaktycznie. Regularnie używana gnojówka znacząco zwiększa odporność roślin i jakość plonów.
Czy gnojówka ze skrzypu śmierdzi?
Gnojówka ze skrzypu ma intensywny, ziemisty zapach, ale zdecydowanie mniej nieprzyjemny niż zapach gnojówki z pokrzywy. Większość osób opisuje go jako znośny. Jeśli zapach przeszkadza, ustaw pojemnik z fermentującą gnojówką z dala od domu i miejsc wypoczynku. Można też dodać garść waleriana lub suszoną skórkę cytrusową, co nieco złagodzi intensywność aromatu.
Czy można stosować gnojówkę ze skrzypu na trawnik?
Tak, gnojówka ze skrzypu świetnie sprawdza się na trawniku. Wzmacnia trawy, poprawia ich wytrzymałość na deptanie i zwiększa odporność na choroby grzybowe. Stosuj w rozcieńczeniu 1:5, raz na 3-4 tygodnie w sezonie wegetacyjnym. Najlepiej podlewać trawnik wieczorem lub w pochmurny dzień, a następnie delikatnie spłukać czystą wodą, aby uniknąć przebarwień i przykrego zapachu.
Jak długo można przechowywać gotową gnojówkę?
Gotową, odcedzoną gnojówkę ze skrzypu można przechowywać w szczelnie zamkniętym pojemniku przez 4-6 tygodni w chłodnym, zacienionym miejscu. Po tym czasie preparat traci większość swoich właściwości. Najlepiej przygotowywać gnojówkę w mniejszych partiach, aby zawsze mieć świeży preparat. Jeśli płyn bardzo ściemnieje lub pojawi się nietypowy, gnilny zapach, lepiej go nie stosować.
Czy wywar ze skrzypu to to samo co gnojówka?
Nie, to dwa różne preparaty. Wywar ze skrzypu powstaje przez gotowanie roślin w wodzie przez około 30 minut, po czym się go odcedza i studzą. Można go stosować od razu i przechowywać przez wiele miesięcy. Gnojówka natomiast powstaje przez fermentację trwającą 2-3 tygodnie i ma silniejsze, długotrwałe właściwości. Wywar działa szybciej ale krócej, gnojówka – wolniej ale intensywniej.
REDAKCJA POLECA
Gnojówka z pokrzywy – jak zrobić i do czego używać?
Skoszona trawa – jak ją wykorzystać w ogrodzie?
Kiedy i jak nawozić drzewka owocowe?
Słoma w ogrodzie. 10 pomysłów jak wykorzystać słomę
Źródło zdjęć: CANVA / ChatGPT